رسیدن به مقاصد سیاست تحدید نسل

سیاست تحدید نسل در یک برهه ای از زمان درست بود؛ یک اهدافی هم برایش معین کردند. آن طوری که افراد متخصص و عالم و کارشناسان علمی این قسمت تحقیق و بررسی کردند و گزارش دادند، ما در سال ۷۱ به همان مقاصدی که از تحدید نسل وجود داشت، رسیدیم. (بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 3/ 5/ 1390)

جبران خطای گذشته

از سال ۷۱ به این طرف، باید سیاست را تغییر می دادیم؛ خطا کردیم، تغییر ندادیم. امروز باید این خطا را جبران کنیم. کشور باید نگذارد که غلبه نسل جوان و نمای زیبای جوانی در کشور از بین برود؛ و از بین خواهد رفت اگر به همین ترتیب پیش برویم؛ آن طوری که کارشناس ها بررسی علمی و دقیق کردند. اینها خطابیات نیست؛ اینها کارهای علمی و دقیقِ کارشناسی شده است. اگر چنانچه با همین وضع پیش برویم، تا چند سال دیگر نسل جوان ما کم خواهد شد - که امروز قاعده جمعیتی ما جوان است - و به تدریج دچار پیری خواهیم شد؛ بعد از گذشت چند سال، جمعیت کشور هم کاهش پیدا خواهد کرد؛ چون پیری جمعیت باکاهش زاد و ولد همراه است. (بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 3/ 5/ 1390)

آنچه درباره پنجره فرصت جمعیتی اهمیت فراوانی دارد، این نکته است که پنجره جمعیتی برای همیشه باز نخواهد ماند و با سالمندی جمعیت و افزایش نسبت سالمندان، پنجره جمعیتی شروع به بسته‌شدن خواهد کرد. با فرض تداوم باروری در سطح جانشینی، این اتفاق برای ایران در آستانه دهه 2030 میلادی آغاز خواهد شد. پنجره جمعیتی در سال 2045 که نسبت جمعیت بیشتر از 65 سال به بیش از 15 درصد افزایش می‌یابد، بسته خواهد شد.                    

مقدمه

جمعیت اصلی ترین مولفه قدرت کشورهاست. تغییرات جمعیتی چه به لحاظ تعداد )کاهش نرخ باروری( و چه ساختار سنی )سالخوردگی جمعیت(، آینده ایران را تهدید می کند. این خطر پیش رو، نه دور است و نه موهوم؛ اعداد، آمار و الگوهای جهانی با ما حرف می زنند...

 با روند فعلی تا سال 1430 حدود سی درصد ایران سالمند خواهدبود. پیری جمعیت، کشورها را با تهدیدهای جدی روبرو میکند.  مقابله با ابرَبحران جمعیت، نیازمند توجه و اقدامِ اولویت دار و فوریت دار امروز است. نظام سلامت علاوه بر این که با ابزارهای بهداشت و سلامت نقش قابل توجه و غیرقابل انکاری در کنترل جمعیت و تحدید نسل داشته عقیم سازی، فاصله گذاری، محدود کردن تعداد فرزند با گزاره های طبی، ارائه رایگان و گسترده اقلام جلوگیری و...(، یک پیشران فرهنگی نیز محسوب می شود. کادر بهداشت و سلامت می توانند فرزندآوری را تسهیل، برخی باورهای ذهنی افراد را اصلاح و از برخی شبهات ذهنی، گره گشایی کنند. براساس برآوردها ، کشور ایران طی 30 سال آینده در اثر افزایش نسبت سالمندان، با بحران سالمندی جمعیت مواجه خواهد شد، به طوری که در سال 1430 ، بیش از یک سوم جمعیت کشور را سالمندان تشکیل می دهند.

   عوامل موثر در تشدید سالمندی:

• کاهش خانوارهای گسترده و متمرکز در یک محله
• کاهش بعد خانوار
• افزایش آمار تجرد قطعی
• زنانه شدن سالمندی

عوامل چالشی سالمندی جمعیت:

• افزایش هزینه مراقبت های بهداشتی درمانی
• نیاز به زیرساخت های مراقبت از سالمندان
• ناپایداری نظام رفاهی
• افزایش وابستگی سالمندان

با افزایش امید زندگی، دریافت مستمری دوران سالمندی افزایش یافته است. در سال 1358 (امید زندگی 57.5 سال)، شاغلان با متوسط حدود 27 سال خدمت بازنشسته می شدند و به طور متوسط حدود 11 سال حقوق بازنشستگی دریافت می کردند.  در حال حاضر، امید زندگی برای مردان 72 سال و برای زنان 76 سال است. به طور متوسط مردان حدود 20 سال و زنان حدود 26 سال مستمری دریافت می کنند.  این امر منجر به افزایش بار مالی صندوق های بازنشستگی شده و علاوه برآن، میزان جمعیت در سن کار، رشد کمتر از نرخ رشد بازنشستگان دارد که عدم توازن جمعیت، بر ناپایداری نظام مبتنی بر مزایای معین تأثیرگذار است.  با توجه به ابعاد اجتماعی و حفظ استانداردها در اصول اساسی بیمه های اجتماعی مانند جامعیت، کفایت، پایداری و فراگیری در اجرای اصلاحات نیز انکارناپذیر است.

براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، تا سال 2050 جمعیت سالمندان جهان به 2.1 میلیارد نفر خواهد رسید. با وجود اینکه جامعه ایرانی در حال حاضر در «پنجره فرصت جمعیتی » قرار دارد اما پیش بینی ها نشان می دهد تا سال 1430 جمعیت سالمندان ایران به 32.1 درصد خواهد رسید. 13.2 درصد از جمعیت استان گیلان و 4.9 درصد از جمعیت استان سیستان و بلوچستان را سالمندان تشکیل می دهد و به این ترتیب استان گیلان بیشترین تعداد سالمند و استان سیستان و بلوچستان کمترین تعداد سالمند را دارد. سهم سالمندان ایران، از رشد منفی 17% در سال 1355 به رشد 28% در سال 1395 رسیده است.